Faahfaahinta Warka

Guddiga Madax-Bannaan ee Xuquuqul Insaanka Qaranka (GMXIQ) oo ah hay'ad madax-bannaan oo loo igmaday in ay ilaaliso xuquuqda aadanaha gudaha Soomaaliya, ayaa galay khilaaf gudaha ah oo weyn, kaas oo yimid kadib doorashadii 28-kii bisha Maarso ee sanadka 2026 ka dhacday Dowlad Goboleedka Koonfur Galbeed, iyadoo afar ka mid ah komishineerrada guddigu ay soo saareen bayaan rasmi ah oo ay ku diideen waxa ay ku tilmaameen ku milanka siyaasadeed ee qaar ka mid ah hoggaanka sare ee hay'adda. Afarta komishineer oo kala ah Axmed Sheekh Xamza Abshir, Dr. Maxamed Cismaan Maxamuud, Avv. Muumino Sheekh Omar, iyo Dr. Omar Cabdulle Alasow, ayaa bayaankooda ku sheegay in Xoghayaha Guddiga, Marwo Fadumo Cabdiqani Yuusuf, ay muujisay taageero siyaasadeed oo hal dhinac ah oo la xiriirta dhacdooyinkii ka dhacay Baydhabo, taasoo ay ku tilmaameen fal ka hor imanaya waajibaadka sharci iyo anshaxeed ee saaran xubnaha guddiga. Waxay sheegeen in arrintaasi dhaawaceyso mabda'a dhexdhexaadnimada iyo madax-bannaanida ay tahay in guddigu ku shaqeeyo, sida uu dhigayo Dastuurka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xeerka Lr. 16 ee 2016 lagu aas-aasay GMXIQ, iyo mabaadi'da caalamiga ah ee hay'adaha xuquuqul insaanka lagu hago oo loo yaqaan Paris Principles. Komishineerrada waxay mas'uuliyadda dusha uga saareen Guddoomiyaha Guddiga Dr. Maryan Qaasim iyo Guddoomiye Ku-xigeenka Mudane Maxamed Haaruun, kuwaas oo lagu eedeeyay inay ku guuldareysteen inay qaadaan tallaabo sharciyeed iyo mid maamul oo ku habboon arrintan. Waxay ku doodeen in aamusnaanta ama wax-ka-qabasho la'aanta hoggaanka sare loo fasiri karo dayacaad xil-gudasho, taas oo yeelan karta cawaaqib sharciyeed oo ay ka mid tahay xil-ka-qaadis ama luminta xubinnimada guddiga, sida ku cad Qodobka 18-aad, Faqradda 1-aad ee Xeerka Lr. 16 ee 2016. Natiijo ahaan, khilaafkani waxa uu dhaawacayaa kalsoonidii dadweynaha lagu qabay GMXIQ, isla markaana uu abuurayaa walaac sharci iyo mid hay'adeed oo ku saabsan awoodda guddiga ee ilaalinta xuquuqda aadanaha si caddaalad iyo dhexdhexaadnimo leh. Komishineerrada ayaa si cad u diiday in guddiga loo adeegsado dano siyaasadeed, waxayna dalbeen in la qaado tallaabooyin sharciyeed iyo kuwo hay'adeed oo lagu difaacayo madax-bannaanida hay'adda. Waxay ugu baaqeen dhammaan xubnaha GMXIQ inay ku ekaadaan waajibaadka dastuuriga ah iyo kuwa sharciyeed ee loo igmaday, kana fogaadaan fal kasta oo dhaawici kara sumcadda iyo kalsoonida hay'adda. Warbixinnada ugu dambeeyay ee soo baxay bisha Abriil sanadka 2026 ayaa sheegaya in khilaafkani uu yahay mid ka mid ah kuwa ugu weyn tan iyo markii la aas-aasay guddiga sanadkii 2016, iyadoo ay jiraan codsiyo ka yimid hay'adaha xuquuqul insaanka ee caalamiga ah sida Amnesty International iyo Human Rights Watch oo ku baaqaya in la ilaaliyo madax-bannaanida guddiga loona oggolaado inuu si xor ah u shaqeeyo. Sidoo kale, waxaa la xusay in dowladda federaalka ay ka aamusday arrintan, iyadoo aan jirin wax hadal rasmi ah oo ka soo baxay wasaaradda cadaaladda ama madaxweynaha. Guud ahaan, khilaafkan gudaha ee GMXIQ waxa uu noqonayaa mid sababi kara in la yareeyo awoodda hay'adda ee ilaalinta xuquuqda aadanaha gudaha Soomaaliya, gaar ahaan xilligan ay dalku uu galay firaaqo siyaasadeed oo uu dhammaaday muddo xileedkii baarlamaanka. Waxaana laga yaabaa in hay'adaha kale ee xuquuqul insaanka ay qaataan tallaabooyin lagu beddelayo ama lagu xoojinayo guddiga haddii khilaafkani uu sii socdo. DALNEWS